Γιατί οι νέοι δυσκολεύονται να φύγουν από το πατρικό τους; Τι μισθό πρέπει να παίρνουν για να ζήσουν μόνοι τους  

Πίσω από αυτή την πραγματικότητα βρίσκεται ένας ακόμη καθοριστικός παράγοντας, η οικογενειακή στήριξη, που σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι δεδομένη. Από την παραδοσιακή βοήθεια των γονιών μέχρι τη σύγχρονη «Dad’s and Mum’s Bank», η οικονομική ενίσχυση από την οικογένεια εξακολουθεί να λειτουργεί ως δίχτυ ασφαλείας για πολλούς νέους που επιχειρούν να κάνουν το βήμα να ζήσουν μόνοι τους.

Πόσο δύσκολο είναι, όμως, σήμερα για ένα νέο ζευγάρι να ζήσει μόνο του στην Κύπρο; Πόσο από τον μισθό του καταλήγει στο ενοίκιο και πόσα χρήματα χρειάζονται πραγματικά για μια αξιοπρεπή διαβίωση; Και τι σημαίνει η στεγαστική κρίση για την απόφαση των νέων να δημιουργήσουν οικογένεια και να κάνουν παιδιά;

Επικοινωνήσαμε με τον οικονομολόγο Γιάννη Τελώνη, ο οποίος μας εξήγησε τους οικονομικούς παράγοντες πίσω από την καθυστέρηση της ανεξαρτητοποίησης των νέων, το πραγματικό βάρος της στέγασης και τι θα μπορούσε να αλλάξει ουσιαστικά την κατάσταση τα επόμενα χρόνια. Ακόμα ανέλυσε τι μισθό πρέπει να παίρνει ένα ζευγάρι περίπου τον μήνα για να μπορεί να συντηρήσει ένα σπίτι και να τα βγάζει πέρα. Ο κ. Τελώνης ανέλυσε τα δεδομένα ανά επαρχία.

1.Ποιοι είναι σήμερα οι βασικοί οικονομικοί λόγοι που δυσκολεύουν ένα νέο ζευγάρι να ζήσει μόνο του;

Στη Κύπρο του σήμερα η επιθυμία ενός ζευγαριού για ανεξαρτητοποίησή φαντάζει μακρινό όνειρο. Το αποτέλεσμα αυτό δημιουργείται από συνδυασμό παραγόντων που περιλαμβάνουν βασικά το κόστος ζωής από τη μια και το σχετικό εισόδημα από την άλλη.

Ένας τρίτος παράγοντας είναι η διαφοροποίηση στην οικογενειακή συνδρομή.

Το κόστος ζωής περιλαμβάνει:

- τη δυνατότητα διαμονής σε ανεξάρτητη στέγη – εκτός δηλαδή της γονικής κατοικίας – που αποτελεί και το κύριο συστατικό του κόστους ζωής. Σε αυτή την κατηγορία εμπίπτει η δυνατότητα κατ’ ελάχιστον ενοικίασης στέγης με ιδανικό αποτέλεσμα την απόκτηση ιδιόκτητης στέγης

 - τη δυνατότητα διαβίωσης όπως αυτή διαμορφώνεται στη σημερινή καταναλωτική κοινωνία – που περιλαμβάνει εκτός από τα έξοδα βασικής διαβίωσης (τροφή, ρεύμα, νερό) και στοιχεία όπως κινητή τηλεφωνία, τηλεθέαση, ταξίδια.

- τη δυνατότητα διακίνησης που από το ψηλό της κόστος διακρίνεται ως ξεχωριστός παράγοντας δεδομένης της ουσιαστικής απουσίας Μέσων Μαζικής Μεταφοράς που υποχρεώνει σε απόκτηση ενός ή ακόμη και δυο αυτοκινήτων.

 Το σχετικό διαθέσιμο εισόδημα περιλαμβάνει την αμοιβή από εργασία – και στην σύγχρονη κοινωνία χρησιμοποιώ τον όρο εργασία και όχι εργοδότηση - αναγνωρίζοντας ότι αρκετό ποσοστό από τους νέους μας είναι αυτό-εργοδοτούμενοι.

Ο όρος διαθέσιμο χρησιμοποιείται εδώ για να γίνει η αφαίρεση εξόδων που μεταφέρονται στον κοινό προϋπολογισμό ενός ζευγαριού που προέρχονται από προηγούμενες ενέργειες όπως πχ φοιτητικά δάνεια και δάνεια για αγορά αυτοκινήτου.

Ο όρος σχετικό προσδιορίζει επίσης την αναλογία εισοδήματος προς κόστος ζωής που υποδηλοί την δυνατότητα ενός ζευγαριού να ανταποκριθεί στις ανάγκες του. Για παράδειγμα μια χώρα με χαμηλούς μισθούς αλλά ταυτόχρονα χαμηλό κόστος ζωής μπορεί να είναι πιο ευνοϊκή ως τόπος διαβίωσης από μια χώρα με ψηλή μισθοδοσία αλλά ακόμη ψηλότερο κόστος ζωής.

Τέλος ο όρος οικογενειακή συνδρομή περιλαμβάνει την μεταφορά πόρων από τους γονείς στα παιδιά ( γη, κτήρια, μετοχές, μετρητά κλπ). Στη σύγχρονη κοινωνία έχει εισαχθεί και ο όρος «Dad’s and Mum’s Bank» για να περιγράψει δανεισμό τον παιδιών κυρίως για απόκτηση κατοικίας .

2.Πώς έχουν εξελιχθεί τα εισοδήματα των νέων σε σχέση με το κόστος ζωής τα τελευταία χρόνια;

Το κόστος στέγασης αποτελεί τον κύριο παράγοντα που πιέζει το διαθέσιμο εισόδημα των νέων στην Κύπρο . Ωστόσο, μια απλή εξέταση των στατιστικών στοιχείων δείχνει μια χαμηλή «στεγαστική επιβάρυνση» για τους νέους στην Κύπρο.

Η παραδοξότητα αυτή δεν οφείλεται στην οικονομική προσιτότητα, αλλά στο γεγονός ότι οι νέοι παραμένουν στο πατρικό τους για πολύ μεγαλύτερο διάστημα σε σχέση με άλλες χώρες της ΕΕ, καθυστερώντας την ανεξάρτητη διαβίωση .

Το πραγματικό κόστος ενοικίου/αγοράς για όσους νέους επιλέγουν να αυτονομηθούν, απορροφά το μεγαλύτερο μέρος του μισθού τους, καθιστώντας την αποταμίευση για αγορά πρώτης κατοικίας εξαιρετικά δύσκολη .

 Παρά την άνοδο των ονομαστικών μισθών στην Κύπρο, η αγοραστική δύναμη των νέων εργαζομένων δέχεται ισχυρές πιέσεις. Η εξάρτηση από την οικογενειακή στήριξη και η καθυστέρηση στην ανάληψη οικονομικών ευθυνών (όπως η στέγαση) αποτελούν τις κύριες στρατηγικές επιβίωσης απέναντι σε ένα κόστος ζωής που αυξάνεται ταχύτερα από τα εισοδήματα σε πολλές περιπτώσεις.

3.Πόσο μεγάλο μέρος του μισθού ενός νέου πάει σήμερα στο ενοίκιο;

Για τους νέους εργαζόμενους στην Κύπρο, οι οποίοι κατά την είσοδό τους στην αγορά εργασίας έχουν ένα διαθέσιμο εισόδημα κοντά στον κατώτατο μισθό, το κόστος ενοικίασης αποτελεί ένα εξαιρετικά δυσβάσταχτο βάρος.

Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία για το 2026, το μέσο ενοίκιο στην Κύπρο αντιστοιχεί στο 42-45% αυτού του εισοδήματος.

Να σημειώσουμε ότι μιλούμε αποκλειστικά για την κάλυψη του ενοικίου. Το ποσό αυτό δεν περιλαμβάνει τα υπόλοιπα βασικά έξοδα διαβίωσης, όπως λογαριασμούς κοινής ωφελείας (ρεύμα, νερό), κοινόχρηστα, τρόφιμα και μεταφορικά, οπότε η οικονομική πίεση είναι αισθητά μεγαλύτερη.

Τέλος να διευκρινίσουμε ότι η πιο πάνω αναφορά αφορά τον μέσο όρο σε ολόκληρη την Κύπρο. Επομένως, αν ληφθούν υπόψη οι γεωγραφικές διαφορές το πρόβλημα είναι οξύτερο. Στις μεγάλες αστικές περιοχές με υψηλή ζήτηση, όπως η Λεμεσός και η Λευκωσία, το κόστος στέγασης για ένα αξιοπρεπές διαμέρισμα είναι ακόμη υψηλότερο, καθιστώντας την ανεξάρτητη διαβίωση για τους νέους ιδιαίτερα δύσκολη χωρίς επιπρόσθετη οικονομική στήριξη από την ευρύτερη οικογένεια.

4.Για έναν νέο ζευγάρι πόσο ρεαλιστικό είναι να νοικιάσει ένα σπίτι ή διαμέρισμα χωρίς οικονομική στήριξη από την οικογένεια;

Από τις προηγούμενες απαντήσεις συνάγεται ότι ένα νεαρό ζευγάρι που τώρα μπαίνει στην αγορά εργασίας θα δυσκολευτεί να διασφαλίσει ανεξάρτητη στέγη χωρίς οικογενειακή στήριξη. Για να εστιάσουμε όμως στο πραγματικό πρόβλημα, η οικογενειακή στήριξη υπήρξε ανέκαθεν ένα υποστηρικτικό στοιχείο της Κυπριακής κοινωνίας. Η μεταφορά πλούτου από γενιά σε γενιά υπό την μορφή προίκας δεν είναι φαινόμενο του μακρινού μας παρελθόντος. Η ουσιώδης διαφορά του σήμερα είναι στο ότι το μέγεθος της οικογενειακής υποστήριξης που χρειάζεται ένα νέο ζευγάρι είναι ιδιαίτερα ψηλό σε σχέση με το διαθέσιμο εισόδημα των γονέων, οι οποίοι μπορεί να είναι ακόμη σε στάδιο που υφίστανται έξοδα σπουδών νεαρότερων μελών της οικογένειας ή αποπληρώνουν φοιτητικά δάνεια των παιδιών τους που χρειάζονται την στήριξη.

5.Πώς επηρεάζουν την κατάσταση ο πληθωρισμός, τα τρόφιμα, η ενέργεια και τα υπόλοιπα καθημερινά έξοδα;

Το κόστος της καθημερινότητας επηρεάζει αναπόφευκτα την δυνατότητα για αυτονόμηση. Ειδικά τα τελευταία χρόνια η διακύμανση του πληθωρισμού που προέρχεται από εξωγενείς παράγοντες είναι ιδιαίτερα αισθητή στα χαμηλά εισοδηματικά στρώματα όπως τα νεαρά ζευγάρια. Έχοντας υπόψη ότι το μισό περίπου διαθέσιμο εισόδημα αναλώνεται στην στέγαση μια έστω και μικρή εκτροπή στα άλλα έξοδα δημιουργεί τρύπα στον προϋπολογισμό που προοδευτικά μπορεί να οδηγήσει και στην εγκατάλειψη του ονείρου της αυτονόμησης και επιστροφή στην γονική στέγη .

6.Η καθυστέρηση της αποχώρησης των νέων από το πατρικό τους είναι κυρίως οικονομικό πρόβλημα?

 Θα έλεγα είναι η κύρια αιτία αν και στην Κύπρο όπως και σε άλλες μεσογειακές χώρες, οι στενοί οικογενειακοί και κοινωνικοί δεσμοί και παραδόσεις έχουν την δική τους βαρύτητα. Ας μην ξεχνάμε ότι η δομή της οικογένειας έχει και αυτή υποστεί μεγάλες αλλαγές τα τελευταία 50- 100 χρόνια. Για παράδειγμα, την εποχή των παππούδων και γιαγιάδων μας η δημιουργία μιας μεγάλης οικογένειας εξυπηρετούσε και την ανάγκη διασφάλισης των γονιών στα γεράματα. Με την ανάπτυξη της κρατικής κοινωνικής αρωγής για την τρίτη ηλικία (η οποία όμως δεν αρκεί να καλύψει τις ανάγκες) και από την άλλη η αύξηση του κόστους συντήρησης μιας πολυμελούς οικογένειας συνέτειναν στην μείωση του μεγέθους της. Και εδώ παρατηρείται ένα ενδιαφέρον φαινόμενο που μετριάζει το αρνητικό πρόθεμα της διαβίωσης στην γονική οικία. Λόγω ακριβώς της ανεπαρκούς κρατικής κάλυψης της τρίτης ηλικίας η συν-διαβίωση αυτή έρχεται να συμπληρώσει το κενό διασφαλίζοντας φροντίδα στους ηλικιωμένους γονείς έναντι της παροχής στέγης.

7.Τι μισθό πρέπει να παίρνει ένα ζευγάρι περίπου τον μήνα για να μπορεί να συντηρήσει ένα σπίτι και να τα βγάζει πέρα;

 Για ένα ζευγάρι χωρίς παιδιά, που νοικιάζει σπίτι στην Κύπρο και θέλει να καλύπτει τις βασικές ανάγκες του χωρίς υπερβολική πίεση, ένας ρεαλιστικός στόχος είναι περίπου:

€2.500–€3.000 καθαρά συνολικά τον μήνα σε Λευκωσία, Λάρνακα ή Πάφο.

€3.200–€3.800 καθαρά συνολικά στη Λεμεσό, όπου τα ενοίκια είναι συνήθως υψηλότερα.

 Για ζευγάρι με ένα παιδί, το ποσό ανεβαίνει περίπου στα €3.200–€4.000 καθαρά, ή και περισσότερο αν υπάρχει βρεφονηπιακός σταθμός, αυτοκίνητο ή δάνειο.

 Ένας ενδεικτικός μηνιαίος προϋπολογισμός ζευγαριού έχει τις ακόλουθες παραμέτρους. Τα ποσά αυτά είναι ενδεικτικά: η περιοχή, το μέγεθος και η κατάσταση του σπιτιού, η κατοχή αυτοκινήτου και η ύπαρξη παιδιών αλλάζουν σημαντικά το απαιτούμενο εισόδημα.

Ενδεικτικό κόστος:

Ενοίκιο €800–€1.300

Ρεύμα, νερό, διαδίκτυο, κοινόχρηστα €180–€300

Τρόφιμα και είδη σπιτιού €450–€650

Μετακινήσεις και καύσιμα €250–€450

Τηλέφωνα, υγεία, προσωπικά έξοδα €200–€350

Έξοδα αναψυχής και απρόβλεπτα €200–€350

Σύνολο βασικών δαπανών περίπου €2.100–€3.400

Άρα, ένας συνολικός καθαρός μισθός κάτω από €2.500 μπορεί να επαρκεί μόνο με χαμηλό ενοίκιο, συγκατοίκηση, ιδιόκτητη κατοικία ή σημαντική περικοπή δαπανών. Για μια πιο σταθερή ζωή, με κάποια αποταμίευση και περιθώριο για έκτακτα έξοδα, το ζευγάρι θα χρειαστεί συνήθως τουλάχιστον €3.000 καθαρά τον μήνα.

Για παράδειγμα, με συνολικό καθαρό εισόδημα €3.000 και ενοίκιο €1.000, το ενοίκιο απορροφά περίπου το ένα τρίτο του εισοδήματος. Αν το ζευγάρι αμείβεται κοντά στον κατώτατο μισθό, το ενοίκιο μπορεί να απορροφά σχεδόν το μισό ή και περισσότερο του συνολικού εισοδήματος, αφήνοντας πολύ περιορισμένο ποσό για τους υπόλοιπους λογαριασμούς.

8.Πώς επηρεάζει η στεγαστική κρίση ένα νέο ζευγάρι να δημιουργήσει οικογένεια και να κάνει παιδιά;

 Έχουμε ήδη δει τα αποτελέσματα του σημερινού περιβάλλοντος μέσα από τα δημογραφικά στατιστικά στοιχεία όπου -η υπογεννητικότητα είναι το πρώτο κατεξοχήν κοινωνικό πρόβλημα. Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο το κόστος στέγης. Είναι μια σειρά από παράγοντες που το συνθέτουν . Το ίδιο οξύ πρόβλημα αντιμετωπίζουν και άλλες χώρες όπως η Ελλάδα , η Ιταλία , και η Γαλλία και Γερμανία σε μικρότερο βαθμό.

9.Τι θα μπορούσε να κάνει το κράτος για να βελτιώσει ουσιαστικά την κατάσταση;

Πρέπει να αντιληφθούμε ότι το πρόβλημα είναι σύνθετο με παράγοντες εκτός του ελέγχου του κράτους.

Εν τούτοις με δεδομένο τους περιορισμένους οικονομικούς πόρους της τοπικής διοίκησης, μόνο το κεντρικό κράτος έχει την οικονομική δυνατότητα για την αντιμετώπιση του προβλήματος .

Ένας δεύτερος παράγοντας είναι ο χρόνος . Οι δομικές αλλαγές που απαιτούνται στον τομέα της στέγασης – η δημιουργία δηλαδή ενός δημόσιου αποθέματος στέγης που να προσφέρεται σε χαμηλά και μέσα εισοδηματικά νοικοκυριά είτε ως ενοικίαση είτε ως μακροχρόνια μίσθωση ή αγορά – απαιτούν χρονικά μεγέθη της τάξεως δεκαετίας ώστε να μην δημιουργηθούν στρεβλώσεις στην αγορά.

Τέλος και ενώ το κράτος είναι ο μόνος φορέας που έχει την δυνατότητα επέμβασης στον βαθμό που χρειάζεται, είναι σημαντικό οι όποιες πρωτοβουλίες αναλαμβάνονται να συμπεριλάβουν και τον ιδιωτικό τομέα τόσο σε σχέση με την ανάπτυξη αλλά πιο σημαντικό στην μετέπειτα διαχείριση και συντήρηση του στεγαστικού αποθέματος που θα δημιουργηθεί . Για να γίνει αντιληπτή η σημασία του τρίτου σκέλους σας παραπέμπω στην κατάσταση των προσφυγικών συνοικισμών που ήταν στην ουσία η πρώτη μεγάλη, εξ ανάγκης, δημιουργία κρατικού αποθέματος στέγασης και όπου το κράτος αποδείχθηκε ιδιαίτερα κακός διαχειριστής .

10.Αν συνεχιστεί η σημερινή κατάσταση, πώς βλέπετε να διαμορφώνεται η ανεξαρτητοποίηση των νέων τα επόμενα χρόνια;

 Με την έμφαση που έχει δοθεί σε πανευρωπαϊκό επίπεδο για την επίλυση του θέματος και τις ενέργειες της κυβέρνησης που βρίσκονται σε τροχιά υλοποίησης εκτιμώ ότι η κατάσταση θα βελτιωθεί υπό προϋποθέσεις όπως :

- Να μην έχουμε νέα εξωτερικά σοκ όπως τον πόλεμο στην Ουκρανία που έφερε την κάθοδο αρκετών Ουκρανών στην Κύπρο . Μπορεί οι Ουκρανοί να μην πήραν μερίδιο της αγοράς ακινήτων που στοχεύουν τα νέα ζευγάρια , η πίεση όμως που δημιούργησαν στην γενικότερη αγορά ακινήτων είχε αλυσιδωτές συνέπειες.

- Η παρούσα οικονομική ευρωστία του κράτους να συνεχιστεί στα επόμενα χρόνια. Επειδή το μέγεθος και η διάρκεια της οικονομικής επιβάρυνσης που θα χρειαστεί ώστε να έχουμε αποτελέσματα θα είναι κάποιάς έντασης καλό θα ήταν να εξεταστεί η χρηματοδότηση με την δημιουργία ενός ειδικού οικονομικού εργαλείου όπως πχ την έκδοση ειδικού κρατικού ομολόγου με εξασφάλιση την γη που θα παραχωρηθεί.

Η ανεξαρτητοποίηση των νέων δεν είναι μόνο ζήτημα προσωπικής επιλογής. Όσο όμως το κόστος της ζωής αυξάνεται ταχύτερα από τη δυνατότητα των νέων να το καλύψουν, το πατρικό σπίτι θα παραμένει για πολλούς αναπόφευκτα, η μόνη οικονομικά βιώσιμη επιλογή. Το ζητούμενο πλέον είναι να δημιουργηθούν όσο το συντομότερο, οι συνθήκες ώστε η ανεξαρτησία των νέων να σταματήσει να θεωρείται προνόμιο αλλά να είναι πραγματική επιλογή. Είναι τώρα που πρέπει το κράτος να σταθεί δίπλα στους νέους με ουσιαστικές και βιώσιμες λύσεις.