Οι περισσότερες συμβουλές διατροφής επικεντρώνονται στο τι βάζουμε στο πιάτο μας το πρωί. Μια εκτενής μελέτη σε ενήλικες των Ηνωμένων Πολιτειών υποδεικνύει ωστόσο ότι ίσως αξίζει προσοχή και το... ρολόι: η ώρα κατά την οποία καταναλώνουμε το πρώτο και το τελευταίο γεύμα της ημέρας φαίνεται να συνδέεται με το πόσο θα ζήσουμε.
Τα ευρήματα δείχνουν συσχέτιση και όχι απόδειξη ότι η αλλαγή του ωραρίου φαγητού αλλάζει τη μοίρα ενός ανθρώπου. Παρ' όλα αυτά, προστίθενται σε ένα σύνολο στοιχείων που δείχνουν πως η υγεία μπορεί να εξαρτάται όχι μόνο από το τι τρώμε, αλλά και από το πότε το τρώμε.
Δεδομένα από 31.044 ενήλικες άνω των 40 ετών
Παλαιότερες έρευνες είχαν συνδέσει την παράλειψη του πρωινού και το αργοπερασμένο δείπνο με χειρότερη υγεία, όμως οι κίνδυνοι που σχετίζονται με συγκεκριμένες ώρες παρέμεναν ασαφείς. Για τον λόγο αυτό, ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 31.044 ενήλικες άνω των 40 ετών στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο πλαίσιο της εθνικής έρευνας υγείας και διατροφής (NHANES) που διεξήχθη μεταξύ 1999 και 2018.
Οι συμμετέχοντες κατέγραψαν όλα όσα είχαν φάει ή πιει τις προηγούμενες 24 ώρες, μαζί με την ακριβή ώρα κάθε γεύματος. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό European Journal of Clinical Nutrition, όρισε ως «πρώτο γεύμα» οποιαδήποτε τροφή ή ρόφημα με θερμίδες που καταναλωνόταν μετά τις 4 το πρωί, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ένα συμβατικό πρωινό στο τραπέζι. Η τελευταία πρόσληψη θερμίδων της ημέρας θεωρήθηκε ως το τελευταίο γεύμα, ενώ το διάστημα ανάμεσα στα δύο αποτέλεσε το λεγόμενο «παράθυρο σίτισης».
Η ερευνητική ομάδα συνέκρινε τα δεδομένα αυτά με τα μητρώα θανάτων έως το τέλος του 2019. Στη διάρκεια μιας μέσης παρακολούθησης 8,6 ετών, 7.129 συμμετέχοντες πέθαναν, εκ των οποίων 2.259 από καρδιαγγειακά αίτια. Η ανάλυση έλαβε υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, το κάπνισμα, η σωματική δραστηριότητα, η ποιότητα της διατροφής, ο δείκτης μάζας σώματος, η ενεργειακή πρόσληψη, το εισόδημα και τυχόν προϋπάρχουσες παθήσεις.
Καθώς το πρώτο γεύμα μετατοπιζόταν προς αργότερα, εμφανιζόταν ένα σταθερό μοτίβο. Σε σύγκριση με το φαγητό μεταξύ 7 και 8 το πρωί, ένα πρώτο γεύμα μεταξύ 8 και 10 συνδεόταν με 10% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου από κάθε αιτία. Η διαφορά ανέβαινε στο 19% για γεύμα μεταξύ 10 και 12 το μεσημέρι, και έφτανε το 29% για γεύμα μετά το μεσημέρι. Η καρδιαγγειακή θνησιμότητα ακολουθούσε παρόμοια πορεία: όσοι έτρωγαν για πρώτη φορά μετά το μεσημέρι είχαν 46% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακά αίτια σε σχέση με όσους έτρωγαν μεταξύ 7 και 8 το πρωί. Στην ηλικία των 50 ετών, η ομάδα των «αργοπορημένων» είχε κατά μέσο όρο 2,46 λιγότερα χρόνια αναμενόμενης ζωής.
Το τελευταίο γεύμα έδωσε ένα πιο απροσδόκητο αποτέλεσμα
Το τελευταίο γεύμα της ημέρας έδωσε ένα πιο απροσδόκητο αποτέλεσμα. Αντί ο κίνδυνος να αυξάνεται απλώς όσο περνούσε η ώρα, η σχέση είχε σχήμα U. Σε σύγκριση με το φαγητό μεταξύ 7 και 8 το βράδυ, το δείπνο πριν από τις 7 συνδεόταν με 13% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου από κάθε αιτία, ενώ το φαγητό μετά τα μεσάνυχτα συνδεόταν με 27% υψηλότερο κίνδυνο. Ο χαμηλότερος κίνδυνος καταγράφηκε γύρω στις 8 το βράδυ.
«Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ώρα 7 με 8 το βράδυ είναι καθολικά ιδανική για όλους», δήλωσε στο ScienceAlert ο κύριος συγγραφέας της μελέτης, Ζιλέι Σαν, από το Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας Χουαζόνγκ. Όπως εξήγησε, το πολύ αργοπορημένο φαγητό μπορεί να διαταράσσει τον κιρκάδιο ρυθμό και τον μεταβολισμό, όμως ένα πολύ πρώιμο τελευταίο γεύμα μπορεί απλώς να αντανακλά το πρόγραμμα, την ασθένεια ή τη χαμηλότερη πρόσληψη ενέργειας κάποιου ανθρώπου. Όσοι έτρωγαν νωρίς τείνουν να είναι μεγαλύτεροι σε ηλικία, να τρώνε λιγότερο συχνά και να έχουν περισσότερα προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας, οπότε το ρολόι μπορεί να αποκαλύπτει κάτι για την κατάσταση της υγείας τους και όχι να την προκαλεί.
Το ίδιο το παράθυρο σίτισης πρόσθεσε μια ακόμη περιπλοκή. Όταν λήφθηκε υπόψη η ώρα του πρώτου γεύματος, η διάρκεια του παραθύρου δεν έδειξε σταθερή σχέση με τη θνησιμότητα σε ολόκληρο το δείγμα. Η συσχέτισή του άλλαζε ανάλογα με το πότε ξεκινούσε η σίτιση, κάτι που προσθέτει μια απόχρωση στις ανησυχίες γύρω από τα πολύ σύντομα παράθυρα σίτισης, καθώς η καταμέτρηση μόνο των ωρών νηστείας μπορεί να μη δίνει την πλήρη εικόνα.
Ο αποσυγχρονισμός του κιρκάδιου ρυθμού
«Η ώρα του γεύματος αποτελεί σημαντικό ερέθισμα για τους περιφερειακούς κιρκάδιους ρυθμούς», είπε ο Σαν. «Ένα αργοπορημένο πρώτο γεύμα ή το νυχτερινό φαγητό μπορεί να συμβάλλουν σε αποσυγχρονισμό του κιρκάδιου ρυθμού και σε μεταβολικές διαταραχές, όπως προβλήματα στον μεταβολισμό των λιπιδίων και της γλυκόζης». Μελέτες σε ζώα δείχνουν πιθανούς μηχανισμούς που σχετίζονται με αύξηση βάρους, συσσώρευση λίπους στο ήπαρ, διαταραχή των βιολογικών ρολογιών σε όργανα εκτός εγκεφάλου και μεταβολές στην απορρόφηση λίπους, αν και παραμένει άγνωστο κατά πόσο αυτοί οι μηχανισμοί εξηγούν τα ευρήματα θνησιμότητας στον άνθρωπο.
Δεν αποκλείεται και το αντίστροφο σενάριο αιτιότητας. Το αργοπορημένο φαγητό μπορεί να είναι συνέπεια ή δείκτης κακής υγείας, κακού ύπνου, βάρδιας εργασίας ή δύσκολων κοινωνικοοικονομικών συνθηκών. Προηγούμενη μελέτη σε ηλικιωμένους είχε επίσης διαπιστώσει ότι το πρωινό μετατοπιζόταν σταδιακά αργότερα καθώς συσσωρεύονταν προβλήματα υγείας. «Επομένως, το αργοπορημένο φαγητό πρέπει να ερμηνεύεται ως πιθανός δείκτης κινδύνου, και ενδεχομένως ως τροποποιήσιμη συμπεριφορά, παρά ως οριστική απόδειξη άμεσης αιτιώδους σχέσης», σημείωσε ο ερευνητής.
Τα μεγαλύτερα όρια της μελέτης προκύπτουν από τον παρατηρητικό της χαρακτήρα. Το ωράριο των γευμάτων καταγράφηκε κυρίως μέσω μιας μοναδικής ανάκλησης 24 ωρών στην αρχή της έρευνας, κάτι που ενδέχεται να μην αντιπροσωπεύει χρόνια διατροφικών συνηθειών. Παράγοντες όπως ο χρονότυπος, οι λεπτομερείς συνήθειες ύπνου και το ωράριο σωματικής δραστηριότητας δεν μετρήθηκαν, και θα μπορούσαν να επηρεάζουν τα αποτελέσματα παρά τις εκτενείς στατιστικές προσαρμογές. «Με βάση μόνο αυτά τα ευρήματα, οι άνθρωποι δεν θα πρέπει να προχωρούν σε ακραίες αλλαγές στο πρόγραμμα των γευμάτων τους», κατέληξε ο Σαν.
Πηγή: iefimerida.gr
