Οι «επόμενες γενιές» και η επόμενη Προεδρία: Το πολιτικό αδιέξοδο του ΔΗΣΥ απέναντι στον Χριστοδουλίδη
Πίσω από τη δήλωση του Προέδρου της Δημοκρατίας, για τη δημοσιονομική υπευθυνότητα, διαμορφώνεται ήδη η μάχη του 2028.
Μιλώντας στο ThemaOnline, ο οικονομολόγος Γιάννης Τελωνής αναλύει τις αδυναμίες του υφιστάμενου συστήματος και επισημαίνει την ανάγκη για μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση, με ενίσχυση των συμπληρωματικών συντάξεων, καλύτερη ενημέρωση των πολιτών και δημιουργία ενός ισχυρού θεσμικού πλαισίου.
Οι προκλήσεις και η ανάγκη για συνολική μεταρρύθμιση
Όπως εξηγεί ο κ. Τελωνής, το συνταξιοδοτικό σύστημα πρέπει να εξετάζεται συνολικά και όχι αποσπασματικά. Στην Κύπρο, η συζήτηση δεν αφορά μόνο τις συντάξεις του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων, αλλά και την ανάπτυξη των Ταμείων Προνοίας και των υπόλοιπων συμπληρωματικών συνταξιοδοτικών πυλώνων.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι σημαντικότερες προκλήσεις σχετίζονται με τη γήρανση του πληθυσμού, τη διατήρηση της οικονομικής ευρωστίας του συστήματος και την αυξανόμενη ανάγκη για επαρκές εισόδημα μετά τη συνταξιοδότηση.
Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής σημαίνει ότι οι συντάξεις καλούνται να καλύψουν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Για τον λόγο αυτό, όπως επισημαίνει, χρειάζεται να εξεταστούν οι παράμετροι του συστήματος και να ενισχυθούν οι συμπληρωματικές συνταξιοδοτικές παροχές.
Γιατί αρκετοί συνταξιούχοι λαμβάνουν χαμηλές συντάξεις
Ένα από τα προβλήματα που αναδεικνύει ο οικονομολόγος είναι ότι αρκετοί από τους σημερινούς συνταξιούχους δεν έχουν καταβάλει επαρκείς εισφορές κατά τη διάρκεια του εργασιακού τους βίου, γεγονός που επηρεάζει το ύψος της σύνταξης που δικαιούνται.
Ωστόσο, η ανησυχία του δεν περιορίζεται στη σημερινή γενιά συνταξιούχων. Όπως τονίζει, οι σημερινοί εργαζόμενοι πρέπει να αντιληφθούν εγκαίρως τη σημασία της αποταμίευσης, καθώς όσο νωρίτερα ξεκινά κάποιος να προετοιμάζεται οικονομικά για τη συνταξιοδότησή του, τόσο περισσότερες δυνατότητες έχει να εξασφαλίσει συμπληρωματικό εισόδημα.
Ο κ. Τελωνής αναφέρεται, παράλληλα, στη συζήτηση για την πρόωρη συνταξιοδότηση στα 63 έτη και τις μειώσεις που εφαρμόζονται στη σύνταξη. Όπως εξηγεί, η επιλογή της πρόωρης αφυπηρέτησης έχει οικονομικές συνέπειες, καθώς η σύνταξη καταβάλλεται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων και κρατική στήριξη
Ο Γιάννης Τελωνής τονίζει ότι πρέπει να διαχωρίζεται ο ρόλος του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων από την κρατική στήριξη προς τους χαμηλοσυνταξιούχους.
Όπως εξηγεί, το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων βασίζεται στις εισφορές των εργαζομένων και στις παροχές που δικαιούνται βάσει του ασφαλιστικού τους ιστορικού. Από την άλλη, η κυβέρνηση μπορεί να παρέχει πρόσθετη οικονομική στήριξη μέσω επιδομάτων και άλλων βοηθημάτων σε όσους έχουν ανάγκη.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι δύο μηχανισμοί επιτελούν διαφορετικές λειτουργίες, γι’ αυτό και η αντιμετώπιση της οικονομικής δυσχέρειας των χαμηλοσυνταξιούχων απαιτεί στοχευμένα μέτρα και όχι αποκλειστικά παρεμβάσεις στο συνταξιοδοτικό σύστημα.
Η βιωσιμότητα του συστήματος και οι κίνδυνοι για το μέλλον
Η γήρανση του πληθυσμού αναμένεται να αυξήσει τις πιέσεις στο συνταξιοδοτικό σύστημα τις επόμενες δεκαετίες, καθώς θα μεγαλώνει ο αριθμός των ατόμων που θα λαμβάνουν σύνταξη.
Το ζητούμενο, σύμφωνα με τον κ. Τελωνή, δεν είναι μόνο η ύπαρξη διαθέσιμων πόρων σήμερα, αλλά και η δυνατότητα του συστήματος να ανταποκρίνεται στις μελλοντικές υποχρεώσεις του.
Η διασφάλιση της βιωσιμότητας απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, ώστε οι παροχές να συμβαδίζουν με τις οικονομικές δυνατότητες του Ταμείου και να μην επιβαρύνονται δυσανάλογα οι επόμενες γενιές.
Γιατί οι νέοι πρέπει να προετοιμαστούν από σήμερα
Ιδιαίτερη προειδοποίηση απευθύνει ο οικονομολόγος προς τους σημερινούς νέους εργαζομένους.
Όπως αναφέρει, όσοι βρίσκονται σήμερα στις ηλικίες των 20 και των 25 ετών ενδέχεται να διαπιστώσουν, όταν πλησιάσουν στη συνταξιοδότηση, ότι το εισόδημά τους δεν επαρκεί για να διατηρήσουν το επίπεδο ζωής που επιθυμούν.
«Πρέπει να κρούσουμε τον κώδωνα του κινδύνου από τώρα», είναι το μήνυμα που προκύπτει από τις δηλώσεις του.
Για τον ίδιο, η ενίσχυση των Ταμείων Προνοίας και των συμπληρωματικών συνταξιοδοτικών σχεδίων, σε συνδυασμό με την ενημέρωση των πολιτών για τις μελλοντικές οικονομικές τους ανάγκες, αποτελούν βασικά στοιχεία της προσπάθειας για επαρκέστερες συντάξεις.
Οι ανισότητες στην αγορά εργασίας επηρεάζουν τη μελλοντική σύνταξη
Ο κ. Τελωνής επισημαίνει ότι οι αλλαγές στην αγορά εργασίας δημιουργούν πρόσθετες προκλήσεις για το συνταξιοδοτικό σύστημα. Οι εργαζόμενοι με χαμηλούς μισθούς, όσοι αλλάζουν συχνά εργασία και οι αυτοτελώς εργαζόμενοι μπορεί να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη συγκέντρωση επαρκών ασφαλιστικών εισφορών.
Πρόσθετο ζήτημα αποτελούν τα εισοδήματα που δεν δηλώνονται, καθώς η μη καταβολή των αντίστοιχων εισφορών μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλότερη σύνταξη στο μέλλον. Παράλληλα, η επιλογή διαφορετικών μορφών αμοιβής, όπως ο χαμηλότερος μισθός σε συνδυασμό με υψηλότερα μερίσματα, μπορεί να επηρεάσει τις ασφαλιστικές εισφορές και, κατ’ επέκταση, το μελλοντικό συνταξιοδοτικό εισόδημα.
Όπως προκύπτει από την ανάλυσή του, απαιτείται μια προσέγγιση που να λαμβάνει υπόψη τις επιπτώσεις αυτών των επιλογών, αλλά και την ανάγκη δίκαιης κατανομής των ασφαλιστικών υποχρεώσεων.
Τα Ταμεία Προνοίας και η ιδιωτική αποταμίευση Καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση του εισοδήματος μετά τη συνταξιοδότηση μπορούν να διαδραματίσουν τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά σχέδια και η ιδιωτική αποταμίευση.
Ο οικονομολόγος χαρακτηρίζει σημαντική τη συμβολή τους, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι απαιτούνται ισχυρό θεσμικό πλαίσιο, αποτελεσματική εποπτεία και μηχανισμοί προστασίας των χρημάτων των ασφαλισμένων. Η λειτουργία των συμπληρωματικών συνταξιοδοτικών σχεδίων πρέπει να διασφαλίζει ότι οι αποταμιεύσεις των πολιτών προστατεύονται και ότι αποφεύγονται κακοί χειρισμοί που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο τα συνταξιοδοτικά τους δικαιώματα.
Τα τρία μέτρα που προτείνει Καταλήγοντας, ο Γιάννης Τελωνής ξεχωρίζει τρεις βασικές κατευθύνσεις για τη βελτίωση του συνταξιοδοτικού συστήματος στην Κύπρο:
1. Περιορισμός του δανεισμού από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, με στόχο τη διασφάλιση της αυτονομίας και της οικονομικής ευχέρειάς του.
2. Ενημέρωση και συνταξιοδοτικός σχεδιασμός, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν τις μελλοντικές τους απολαβές και να προγραμματίζουν ανάλογα την αποταμίευσή τους.
3. Ενίσχυση του θεσμικού πλαισίου για τα Ταμεία Προνοίας, ώστε να λειτουργούν με ασφάλεια και να συμβάλλουν ουσιαστικά στην εξασφάλιση συμπληρωματικού εισοδήματος.
Το βασικό ζητούμενο, σύμφωνα με την ανάλυσή του, είναι η έγκαιρη προετοιμασία για τις ανάγκες των επόμενων δεκαετιών, ώστε οι σημερινοί εργαζόμενοι να μη βρεθούν αντιμέτωποι με ανεπαρκές εισόδημα όταν φτάσουν στη συνταξιοδότηση.
