Οι δημόσιες παρεμβάσεις του Γενικού Γραμματέα μέχρι στιγμής, δεν παραπέμπουν σε επικείμενη άτυπη πενταμερή διάσκεψη, ούτε σε συμφωνημένο οδικό χάρτη επανέναρξης των διαπραγματεύσεων. Αντίθετα, αποτυπώνουν έναν ΟΗΕ, που επιχειρεί να κρατήσει ανοικτό τον διάλογο, μεταφέροντας όμως ξεκάθαρα την ευθύνη των επόμενων κινήσεων στους ίδιους τους πρωταγωνιστές του Κυπριακού.
Το μήνυμα Γκουτέρες: «Η λύση εξαρτάται από τους Κυπρίους»
Η πλέον χαρακτηριστική δήλωση του Αντόνιο Γκουτέρες ήταν ότι «θα κάνω ό,τι μπορώ για να υποστηρίξω τους Ελληνοκύπριους και τους Τουρκοκύπριους, αλλά αυτό εξαρτάται από τους ίδιους τους Κυπρίους», προσθέτοντας ότι «και οι εγγυήτριες δυνάμεις έχουν να διαδραματίσουν τον ρόλο τους».
Η διατύπωση αυτή δεν ήταν τυχαία.
Ο Γενικός Γραμματέας απέφυγε να παρουσιάσει οποιαδήποτε νέα πρωτοβουλία του ΟΗΕ, ή να δημιουργήσει προσδοκίες, για άμεση επανέναρξη των συνομιλιών. Αντίθετα, έστειλε το μήνυμα ότι τα Ηνωμένα Έθνη δεν πρόκειται να υποκαταστήσουν την πολιτική βούληση των εμπλεκομένων.
Την ίδια στιγμή, η αναφορά στις εγγυήτριες δυνάμεις, αποτελεί σαφή υπενθύμιση ότι χωρίς ουσιαστική μετακίνηση της Τουρκίας, δύσκολα μπορεί να υπάρξει πρόοδος. Ο Αντόνιο Γκουτέρες, δεν κατονόμασε την Άγκυρα, όμως στο σημερινό στάδιο του Κυπριακού η βασική εγγυήτρια δύναμη που καλείται να λάβει κρίσιμες αποφάσεις, είναι η Τουρκία. Η επιλογή του να μιλήσει γενικά για τις εγγυήτριες δυνάμεις, διατηρεί τη διπλωματική ισορροπία, χωρίς όμως να αλλοιώνει την πραγματικότητα.
Η γεωπολιτική συγκυρία δεν αρκεί
Ιδιαίτερη βαρύτητα, είχε και η επισήμανσή του ότι «αν υπάρχει μια στιγμή κατά την οποία η επίλυση του Κυπριακού είναι σημαντική, αυτή είναι τώρα», λόγω των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή και της γενικότερης αστάθειας στην περιοχή.
Ο Γκουτέρες, ουσιαστικά επιχειρεί να συνδέσει το Κυπριακό με τη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο, στέλνοντας το μήνυμα ότι μια ενδεχόμενη λύση θα λειτουργούσε ως παράγοντας σταθερότητας.
Το επιχείρημα, όμως, όσο ισχυρό και αν είναι γεωπολιτικά, δεν φαίνεται από μόνο του ικανό, να γεφυρώσει το χάσμα που εξακολουθεί να χωρίζει τις δύο πλευρές.
Η κυβέρνηση επενδύει στην προσωπική εμπλοκή του ΓΓ
Στη Λευκωσία, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την επίσκεψη ως μια σημαντική ευκαιρία.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, μίλησε για την ανάγκη η Κύπρος και η περιοχή να αποκτήσουν «καλά νέα», εκφράζοντας την πεποίθηση ότι η προσωπική εμπλοκή του Γενικού Γραμματέα μπορεί να δημιουργήσει νέα δυναμική.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος, Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης, ο οποίος χαρακτήρισε την επίσκεψη «πολύ σημαντική», υπογραμμίζοντας ότι δεν πρόκειται για μια εθιμοτυπική παρουσία του Γενικού Γραμματέα στην Κύπρο.
Όπως ανέφερε, η επίσκεψη εντάσσεται στη συνεχή προσπάθεια του Αντόνιο Γκουτέρες να διαπιστώσει εάν υπάρχουν οι αναγκαίες προϋποθέσεις για να προχωρήσει η διαδικασία, προσθέτοντας ότι «τώρα είναι η στιγμή που όλοι θα κριθούν από τις θέσεις τους και από την πραγματική πολιτική τους βούληση».
Η δήλωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Λευκωσία επιχειρεί να αναδείξει ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά προσέρχεται με δηλωμένη ετοιμότητα για επανέναρξη των συνομιλιών, μεταφέροντας την πίεση προς την τουρκική πλευρά.
Η άτυπη πενταμερής παραμένει μακριά
Παρά τις προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί πριν από την άφιξη του Γενικού Γραμματέα, μέχρι στιγμής τίποτα δεν δείχνει ότι βρισκόμαστε ένα βήμα πριν από νέα άτυπη πενταμερή διάσκεψη.
Ο ίδιος ο Γκουτέρες απέφυγε κάθε αναφορά σε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ή σε επικείμενη ανακοίνωση.
Αυτό δείχνει ότι ο ΟΗΕ εξακολουθεί να βρίσκεται στη φάση της καταγραφής προθέσεων και όχι της διαπραγμάτευσης.
Είναι χαρακτηριστικό, ότι ο Γενικός Γραμματέας επέλεξε να συναντήσει όχι μόνο τους δύο ηγέτες, αλλά και εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών και των δικοινοτικών Τεχνικών Επιτροπών, επιδιώκοντας να αποκτήσει μια συνολική εικόνα πριν αποφασίσει τα επόμενα βήματα.
Το ατόπημα του «προεδρικού»
Αναμφίβολα, το πιο αμφιλεγόμενο στιγμιότυπο της επίσκεψης είναι η συνάντηση του Αντόνιο Γκουτέρες με τον Τουφάν Ερχιουρμάν στο λεγόμενο «προεδρικό μέγαρο» στα κατεχόμενα.
Δεν πρόκειται απλώς για τον χώρο όπου στεγάζεται η τουρκοκυπριακή ηγεσία. Πρόκειται για ένα συγκρότημα που ανεγέρθηκε πάνω σε σφετερισμένη ελληνοκυπριακή περιουσία, γεγονός που προσδίδει ιδιαίτερη πολιτική και ηθική βαρύτητα, στην επιλογή του χώρου.
Ο ΟΗΕ ασφαλώς, έχει υποχρέωση, στο πλαίσιο της αποστολής καλών υπηρεσιών, να διατηρεί επαφές με την τουρκοκυπριακή ηγεσία. Αυτό, ουδέποτε συνιστούσε αναγνώριση του ψευδοκράτους.
Ωστόσο, άλλο είναι η πραγματοποίηση μιας συνάντησης και άλλο η επιλογή του συγκεκριμένου χώρου.
Στη διπλωματία οι συμβολισμοί πολλές φορές αποκτούν μεγαλύτερη σημασία από τις ίδιες τις δηλώσεις. Η εικόνα του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ να μεταβαίνει σε ένα κτίριο που ανεγέρθηκε πάνω σε ελληνοκυπριακή περιουσία δεν μπορεί να θεωρηθεί πολιτικά ουδέτερη. Αντιθέτως, δημιουργεί ένα επικοινωνιακό πλεονέκτημα για την τουρκική πλευρά, η οποία διαχρονικά επιχειρεί να προβάλλει εικόνες κρατικής υπόστασης του κατοχικού καθεστώτος.
Είναι εύλογο να διερωτηθεί κανείς, κατά πόσο ο ΟΗΕ θα μπορούσε να είχε επιλέξει έναν ουδέτερο χώρο για τη συγκεκριμένη συνάντηση, αποφεύγοντας να δημιουργήσει εικόνες, που εύκολα μπορούν να αξιοποιηθούν για πολιτικούς σκοπούς.
Ιδιαίτερα τη στιγμή, που τα ίδια τα Ηνωμένα Έθνη επαναλαμβάνουν ότι η λύση του Κυπριακού πρέπει να βασίζεται στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας και στον πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου.
Τι μπορεί να αφήσει πίσω του ο Γκουτέρες
Ο Αντόνιο Γκουτέρες, ολοκληρώνει τη θητεία του στο τέλος του έτους. Η επίσκεψή του στην Κύπρο, μοιάζει περισσότερο με μια ύστατη προσπάθεια να διατηρήσει ζωντανή τη διαδικασία και να παραδώσει στον διάδοχό του μια διαπραγμάτευση, που δεν θα βρίσκεται σε πλήρη ακινησία, παρά με μια αποστολή που θα καταλήξει σε θεαματικές ανακοινώσεις.
Αυτό, βεβαίως, δεν μειώνει τη σημασία της παρουσίας του στο νησί. Αναδεικνύει όμως τα όρια των δυνατοτήτων του ΟΗΕ.
Η διεθνής κοινότητα μπορεί να διευκολύνει, να πιέσει και να δημιουργήσει ευκαιρίες. Δεν μπορεί όμως να υποκαταστήσει την πολιτική βούληση των εμπλεκομένων.
