Στις εναρκτήριες παρατηρήσεις του, στη συζήτηση για την ευρωπαϊκή ενότητα και συνοχή σε περιόδους πολλαπλών κρίσεων, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης σημείωσε ότι η σύνοδος κορυφής πραγματοποιείται σε μια πολύ κρίσιμη στιγμή, σε μια εποχή γεωπολιτικών εντάσεων, οικονομικών αβεβαιοτήτων και αυξανόμενων πιέσεων στους δημοκρατικούς θεσμούς, εκφράζοντας τη θέση ότι υπάρχει ανάγκη ενίσχυσης του διαλόγου, της συνεργασίας και της συλλογικής ανθεκτικότητας.
«Βρισκόμαστε μάρτυρες μιας θεμελιώδους μετατόπισης στο τοπίο ασφαλείας μας από τον συμβατικό πόλεμο στις υβριδικές απειλές», είπε, σημειώνοντας ότι οι σημερινές προκλήσεις δεν σταματούν στα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά είναι ηπειρωτικές και απαιτούν «μια απάντηση ολόκληρης της Ευρώπης». Σε αυτό το πλαίσιο, είπε, «μια αξιόπιστη ευρωπαϊκή πολιτική ασφάλειας πρέπει να βασίζεται σε μια προοπτική 360 μοιρών».
«Η αντιμετώπιση της αστάθειας στη Μέση Ανατολή, στην Ουκρανία, στα Δυτικά Βαλκάνια δεν είναι θέμα περιφερειακής προτίμησης, αλλά αποτελεί στρατηγική απαίτηση για ολόκληρη την ευρωπαϊκή οικογένεια από το Λονδίνο μέχρι τη Λευκωσία, από το Παρίσι μέχρι το Ερεβάν», είπε, σημειώνοντας ότι «μια πιο αυτόνομη Ευρώπη αποτελεί πλέον στρατηγική ευθύνη». Είτε πρόκειται για την εμβάθυνση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής βάσης είτε για την ενίσχυση των δεσμών με ομοϊδεάτες εταίρους όπως ο Καναδάς, που συμμετείχε στη σύνοδο κορυφής ως προσκεκλημένη χώρα, «στόχος μας είναι να διασφαλίσουμε ότι η Ευρώπη έχει την ικανότητα να ενεργεί όταν και όπου έχει σημασία», δήλωσε ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης.
Ο στόχος της συζήτησης, είπε, ήταν πώς να οικοδομηθεί μια αρχιτεκτονική ασφάλειας που να προστατεύει τις θεμελιώδεις ελευθερίες κάθε πολίτη σε όλη την ήπειρο.
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αναφέρθηκε στην ανάγκη απαλλαγής από τις «υπερβολικές εξαρτήσεις», η οποία, όπως είπε, κατέστη σαφής εξετάζοντας «την πολύ δύσκολη γεωπολιτική κατάσταση».
Η πρώτη υπερεξάρτηση, σημείωσε η κ. φον ντερ Λάιεν, αφορά τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, σημειώνοντας ότι η ενέργεια ήταν πάντα ένα εμπόδιο στην εσωτερική αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά τώρα με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, «έχει γίνει πραγματικά ένα σημείο στραγγαλισμού για εμάς». «Και είναι αυτή η υπερεξάρτηση από την αστάθεια των παγκόσμιων τιμών ενέργειας που βλάπτει οδυνηρά την ανταγωνιστικότητά μας», είπε, προσθέτοντας ωστόσο ότι η ΕΕ έχει «προτερήματα». Αυτά, είπε είναι οι ενέργειες που αναπτύσσονται εγχώρια. «Είναι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας από την αιολική και ηλιακή ενέργεια έως την υδροηλεκτρική ενέργεια, τη γεωθερμική ενέργεια, αλλά και τη βιομάζα, και την πυρηνική ενέργεια», είπε. Η Πρόεδρος της Κομισιόν δήλωσε ότι είναι σημαντικό να οικοδομηθεί μια ισχυρότερη, πολύ πιο αξιόπιστη ενεργειακή εξάρτηση, «σε αυτές τις εγχώριες, φθηνότερες και προβλέψιμες πηγές ενέργειας που έχουμε».
Το δεύτερο σημείο στο οποίο αναφέρθηκε, ήταν η ασφάλεια και η άμυνα. «Πρέπει να είμαστε σε θέση να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας, αυτό έχει καθυστερήσει πολύ», είπε, προσθέτοντας ότι γι' αυτό οι Βρυξέλλες κινητοποίησαν έως και 800 δισεκατομμύρια ευρώ έως το 2030 «για να καλύψουμε τα κενά που έχουμε στην ασφάλεια και την άμυνα». «Είναι ύψιστης σημασίας να είμαστε πιο ανεξάρτητοι σε αυτό το θέμα και να μπορέσουμε να οικοδομήσουμε μια αξιόπιστη αποτροπή, επειδή η καλύτερη πρόληψη πιθανής στρατιωτικής επιθετικότητας είναι μια αξιόπιστη αποτροπή», δήλωσε η κ. φον ντερ Λάιεν.
Το τρίτο σημείο, είπε, είναι ότι η ευρωπαϊκή ανεξαρτησία σημαίνει «προσέγγιση ομοϊδεατών εταίρων». Σημείωσε ότι η ΕΕ χρειάζεται σταθερές, αξιόπιστες αλυσίδες εφοδιασμού, προσθέτοντας ότι τα τελευταία χρόνια έχει εντείνει το δίκτυο συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών της με τη Λατινική Αμερική, την Ινδία, και την Αυστραλία, μεταξύ άλλων. «Έχουμε το μεγαλύτερο δίκτυο συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών παγκοσμίως και θα πρέπει πραγματικά να το εκτιμήσουμε και να εργαστούμε με αυτό για να διασφαλίσουμε ότι θα γίνουμε πιο ανεξάρτητοι και θα έχουμε αξιόπιστες αλυσίδες εφοδιασμού», είπε.
Η Πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζιόρτζια Μελόνι, δήλωσε ότι η ΕΕ πρέπει να «εντείνει το παιχνίδι της» για να μπορέσει να αντιμετωπίσει την «πολυκρίση» που αντιμετωπίζει και να περάσει από την αντίδραση στην πρόβλεψη και να επικεντρωθεί περισσότερο στη μακροπρόθεσμη στρατηγική της.
Είπε ότι η ΕΕ, τα τελευταία χρόνια, έχει δείξει την ικανότητά της να ανταποκρίνεται σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και ότι, τώρα, θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση, όχι μόνο στις χώρες με παρόμοιο τρόπο σκέψης, κάτι που, όπως είπε, ήταν «πολύ σημαντικό», αλλά και στη γεωγραφική της γειτονιά, για παράδειγμα, στη μεσογειακή της γειτονιά. Στο παρελθόν, είπε, η Ιταλία, η Κομισιόν και άλλα κράτη μέλη της ΕΕ προσπαθούσαν να αντιμετωπίσουν τη μετανάστευση. «Τώρα, κατά τη γνώμη μου, η πρόκληση είναι να διευρύνουμε αυτήν την προσέγγιση ώστε να συνδυάσουμε την ασφάλεια, την ανάπτυξη, την ενέργεια στη συνεργασία μας με τις γειτονικές χώρες», δήλωσε η κ. Μελόνι, σημειώνοντας ότι αυτός ήταν «ο καλύτερος τρόπος που έχουμε για να ανταποκριθούμε».
Ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν τόνισε τη σημασία του να είναι η ίδια η Ευρώπη ένας «προβλέψιμος» εταίρος στην αντιμετώπιση των κρίσεων, αλλά και στον συντονισμό για την εργασία πάνω στην ατζέντα της στρατηγικής αυτονομίας.
Ο κ. Μακρόν αναφέρθηκε στην ανάγκη για περισσότερη αλληλεγγύη, περισσότερες επενδύσεις και καλύτερη οργάνωση για την καλύτερη ενσωμάτωση της αλυσίδας αξίας της Ευρώπης και την άμβλυνση των κινδύνων των αλυσίδων αξίας της από τους κύριους γεωπολιτικούς κινδύνους που εντοπίζει, πράγμα που σημαίνει, όπως είπε, μερικές φορές διαφοροποίηση των συνεργασιών για την άμβλυνση των υπερβολικών εξαρτήσεων.
Είπε επίσης ότι η Ευρώπη έχει «μια σειρά από πλεονεκτήματα», τα οποία πιθανώς υποτιμά. «Πιστεύω πραγματικά ότι η πίστη στη δημοκρατία, την τάξη που βασίζεται σε κανόνες, τον σεβασμό για ένα ανοιχτό εμπόριο και το ελεύθερο εμπόριο, η πίστη στην κλιματική αλλαγή μέσω της καινοτομίας και της λογικής προσέγγισης δημιουργεί πολλούς δεσμούς μεταξύ μας. Και η προβλεψιμότητά μας για την υλοποίηση αυτής της ατζέντας είναι ένα μεγάλο πλεονέκτημα έναντι πολλών μη ευρωπαίων παραγόντων», πρόσθεσε, σημειώνοντας ότι οι χώρες σε άλλες περιοχές θέλουν να έχουν προβλέψιμους εταίρους.
«Μερικές φορές τα συμφέροντά μας δεν θα ευθυγραμμίζονται. Αλλά εφόσον υλοποιούμε την ατζέντα μας, όντας προβλέψιμοι, έχει νόημα», δήλωσε ο Μακρόν.
Σχετικά με το Στενό του Ορμούζ, είπε ότι η Ευρώπη έχει «έναν πολύ σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει, ακριβώς επειδή προφανώς μας εμπιστεύονται οι ΗΠΑ, αλλά μας σέβονται και μας εμπιστεύονται και οι Ιρανοί». Είπε ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να παράσχει διπλωματικές, στρατιωτικές και χρηματοοικονομικές υπηρεσίες για να διευκολύνει την ελεύθερη επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ.
Ο Πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, Κιρ Στάρμερ, δήλωσε ότι μια πολύ ισχυρότερη Ευρώπη όσον αφορά την άμυνα και την ασφάλεια, το εμπόριο και την ενέργεια είναι απαραίτητη, σημειώνοντας ότι «πρέπει να είναι η Ευρώπη που ηγείται» σε αυτούς τους τομείς.
Ο κ. Στάρμερ αναφέρθηκε στον αντίκτυπο των συγκρούσεων στο Ιράν και την Ουκρανία, σημειώνοντας, μεταξύ άλλων, ότι ορισμένες από τις συμμαχίες «στις οποίες έχουμε καταλήξει να βασιζόμαστε δεν βρίσκονται εκεί που θέλουμε» και ότι «είναι πολύ σημαντικό να το αντιμετωπίσουμε αυτό ως ομάδα χωρών μαζί».
Αναφερόμενος στη δημιουργία ενός συνασπισμού χωρών με στόχο την παροχή της απαραίτητης υποστήριξης και διαβεβαίωσης για το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ ή για να μπορούν να περάσουν τα πλοία το συντομότερο δυνατό, είπε ότι στρατηγικά «πρέπει να κάνουμε περισσότερα από αυτό, γιατί αν μιλάμε για άμυνα και ασφάλεια, στην Ευρώπη έχουμε μείνει πίσω εδώ και πολλά χρόνια. Δεν είμαστε εκεί που πρέπει να είμαστε».
Εξέφρασε την άποψη ότι πρέπει να υπάρχει ένα ισχυρότερο ευρωπαϊκό στοιχείο στο ΝΑΤΟ. Καταλήγοντας, είπε ότι οι επιπτώσεις είναι πραγματικές όπως και οι συμμαχίες που βρίσκονται αντιμέτωπες με εντάσεις είναι πραγματικές «και το πώς εμείς ως ομάδα ηγετών θα αντιδράσουμε τώρα πιθανότατα θα καθορίσει τι θα συμβεί για πολλά χρόνια, ίσως για μια γενιά, οπότε πιστεύω ότι αυτή είναι μια πραγματικά σημαντική στιγμή να συγκεντρωθούμε και να κάνουμε αυτές τις συζητήσεις για το τι πρόκειται να κάνουμε, πώς θα το κάνουμε και ποια δράση θα ακολουθήσει», δήλωσε ο Πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου.
Στα καταληκτικά του σχόλια, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι από τη συζήτηση κατέστη σαφές ότι η δύναμη της προσέγγισης της Ευρώπης έγκειται στις κοινές αξίες και αρχές των χωρών της. Είπε επίσης ότι, υπερασπιζόμενοι την κυριαρχία και την ελευθερία κάθε γωνιάς της ηπείρου, «δεν προστατεύουμε μόνο τα σύνορά μας και τους πολίτες μας, αλλά ταυτόχρονα διασφαλίζουμε ένα ειρηνικό μέλλον».
