Τείνουμε να ξεχνάμε γενικά, ίσως από ανάγκη, από άμυνα, ένας μηχανισμός αντιμετώπισης της αδυσώπητης σημερινής πραγματικότητας χωρίς τους δαίμονες του παρελθόντος να ουρλιάζουν πάνω απ’ το κεφάλι σου. Όμως όταν ξεχνάμε αναπόφευκτα είμαστε καταδικασμένοι να επαναλαμβάνουμε τα λάθη μας. Κι αυτός ο τόπος το έμαθε αυτό the hard way.
Πέρσι τέτοιο καιρό, ενημερώθηκα από τη Λειτουργό Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας στο Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας Μαργαρίτα Κουνναφή για την έκθεση «Sector 2: Λευκωσία», μια multimedia αναδρομή στην ταραχώδη σύγχρονη ιστορία της πρωτεύουσας. Δεν κατάφερα να πάω, δεν θυμάμαι γιατί, και μετά την ξέχασα πιστεύοντας πως θα είχε ολοκληρωθεί - ακόμα μία προσθήκη στον σωρό των σημαντικών πραγμάτων που γλιστρούν απ’ τις χαραμάδες της καθημερινότητας.
Πριν λίγες μέρες μια τυχαία επικοινωνία με τη Μαργαρίτα αποκάλυψε πως η έκθεση λειτουργεί ακόμα κι ότι η πρόσκληση για τη grand tour ισχύει εάν ενδιαφέρομαι. Κι όπως καταλάβατε διαβάζοντας μέχρι εδώ, δεν επανέλαβα το λάθος.
Κατ’ αρχάς η έκθεση Sector 2 καταφέρνει κάτι που σπάνια πετυχαίνουν οι ιστορικές αναδρομές: να σε κάνει να νιώσεις την πόλη σου σαν έναν αόριστα γνώριμο ξένο που προσπαθείς να γνωρίσεις, να επανεκτιμήσεις, να επαναπροσδιορίσεις. Ο τίτλος δεν είναι τυχαίος, το «Sector 2» παραπέμπει ψυχρά στη γεωγραφική κατανομή των Ηνωμένων Εθνών, όμως η ουσία της έκθεσης βρίσκεται στον τρόπο που η ιστορία τρυπώνει στην καθημερινότητα, μετατρέποντας τον πόνο σε βίωμα. Απογυμνωμένη από το κλινικά ιστορικό και συναισθηματικό της περιεχόμενο, η πρωτεύουσα παραμένει επί χάρτου μια ανώνυμη περιοχή δικαιοδοσίας του ΟΗΕ, μια κατάσταση στρατιωτική αλλά και βαθιά ανθρώπινη. Μέσα σε έναν χώρο που ο σχεδιασμός του θυμίζει τα δαιδαλώδη στενά και τα αδιέξοδα της παλιάς πόλης, έρχεσαι αντιμέτωπος με τις ρωγμές που άφησαν πάνω της αυτές οι έξι δεκαετίες.
Η μουσειολογική διαδρομή αναπτύσσεται σε τέσσερις ενότητες που ξετυλίγουν το νήμα της αποξένωσης. Ξεκινά από την αρχικά αρμονική συμβίωση που άρχισε να τρίζει υπό το βάρος εθνικών επιδιώξεων, περνώντας από τον σκοτεινό κύκλο βίας του 1956 και του 1958. Εκεί ανακαλύπτεις ότι η πληγή άνοιξε νωρίς: Η πρώτη διχοτόμηση, το πρώτο συρματόπλεγμα που τοποθέτησε ο βρετανικός στρατός τον Μάιο του 1956, διαχωρίζοντας τον ελληνικό από τον τουρκικό τομέα της πόλης και περιορίζοντας την ελεύθερη διακίνηση. Αυτή η πρώτη οριοθέτηση, η λεγόμενη Γραμμή Mason-Dixon (ναι,ο όρος που ταυτίστηκε με τον διαχωρισμό Βορείων και Νοτίων πριν τον εμφύλιο, χρησιμοποιήθηκε και στην Κύπρο) ή Γραμμή Clemens, ήταν ο προάγγελος της Πράσινης Γραμμής που χαράχθηκε επτά χρόνια μετά. Σε μια γωνιά θα βρείτε και ένα κομμάτι του αυθεντικού συρματοπλέγματος (δίπλα έχει χώρο και για μια μελλοντική προσθήκη εκείνου του Νουρή). Αυτό ομολογώ δεν το γνώριζα. Ήταν λίγο σοκαριστικό αλλά και αποκαλυπτικό, σαν ένα σημάδι ότι ο διχασμός ήταν από πάντα χαραγμένος στη μοίρα μας.
Ακολουθεί η κορύφωση του Δεκεμβρίου του 1963, όταν η γραμμή διαίρεσης σφραγίστηκε επίσημα στις 30 του μήνα, δημιουργώντας δύο παράλληλους κόσμους. Το 1974 έρχεται ως το τελικό, τραυματικό αποτύπωμα που σφράγισε τη μοίρα της τελευταίας μοιρασμένης πρωτεύουσας της Ευρώπης, αφήνοντας πίσω του κλειστές πόρτες και μνήμες μετέωρες. Είναι εντυπωσιακό πώς η Λευκωσία, που αρχικά ανήκε στον Τομέα 3 υπό καναδικό έλεγχο, κατέληξε το 1993 στον Τομέα 2 (Sector 2) υπό βρετανική ευθύνη, ονομασία που δάνεισε και τον τίτλο σε μια έκθεση που δεν προσπαθεί να σε διδάξει μελοδραματικά, αλλά μια προσπάθεια να κατανοήσουμε πώς μάθαμε να ζούμε με το τραύμα χωρίς να παραιτούμαστε από την ελπίδα. Είναι οι φωνές των ανθρώπων, τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης και οι καλλιτεχνικές παρεμβάσεις που συνθέτουν αυτό το παζλ της συλλογικής μας μνήμης, υπενθυμίζοντας ότι η ειρήνη δεν είναι δεδομένη, αλλά μια διαρκής επιλογή.
Αυτή η προσπάθεια, που γεννήθηκε από την έρευνα του Εφόρου του Μουσείου Χρυσόστομου Σακαλλή και πήρε σάρκα και οστά μέσα από τη σκηνοθετική ματιά της Μαγδαλένας Ζήρα και τη σκηνογραφία της Έλενας Κατσούρη. Είναι αυτή η θεατρικότητα των σκηνικών και των installations που απογειώνει το Sector 2 από απλή έκθεση ιστορίας σε βίωμα μνήμης. Η έκθεση ταξίδεψε πρόσφατα και στην Αθήνα, όπου επανασχεδιάστηκε στο Καπνεργοστάσιο της Βουλής των Ελλήνων για να συστήσει στο ελλαδικό κοινό την ιστορική διάσταση της Πράσινης Γραμμής, λειτουργώντας ως μια γέφυρα πολιτισμού στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ.
Η έκθεση «Sector 2: Λευκωσία» παρουσιάζεται στο Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας έως τις 17 Ιουνίου, με ώρες λειτουργίας από Τρίτη έως Κυριακή, 10:00-16:30. Τον γενικό συντονισμό και την επιμέλεια υπογράφουν η διευθύντρια του Μουσείου Τζένη Λυμπεροπούλου Σαββίδου και η Μαρία Πατσαλοσαββή, με την επιστημονική συμβολή του Πέτρου Παπαπολυβίου και της Αντιγόνης Ηρακλείδου. Στην Αθήνα, η αντίστοιχη παρουσίαση φιλοξενείται στο Καπνεργοστάσιο της Βουλής των Ελλήνων έως τις 24 Μαΐου, προσφέροντας και τη δυνατότητα αυτόνομης ακουστικής ξενάγησης μέσω της εφαρμογής Smartify.
Εάν αμελήσατε έως τώρα, όπως εγώ, μη χάσετε αυτή την έκθεση-πρόσκληση να δούμε τους φόβους των απλών πολιτών μέσα στις ταραχές και χάος και να αναζητήσουμε την αντίσταση στον διαχωρισμό που κρατάει ζωντανή την ελπίδα. Πηγαίνετε στο Λεβέντειο και ακούστε την πόλη να σας ψιθυρίζει όλα όσα αποφεύγετε να θυμηθείτε.
* Ευχαριστώ τη διευθύντρια του Λεβέντειου Δημοτικού Μουσείου Λευκωσίας Τζένη Λυμπεροπούλου Σαββίδου και τη Λειτουργό Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας Μαργαρίτα Κουνναφή για την εξαιρετική ξενάγηση και φιλοξενία.
Ακολουθήστε το Tothemaonline.com στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Την Τρίτη αναμένεται να έχει συνάντηση ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης με τον Αναπληρωτή Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών για τις ειρηνευτικές επιχειρήσεις, Ζαν-Πιερ Λακρουά, στο Προεδρικό Μέγαρο, όπως πληροφορείται το ΚΥΠΕ.
