Τις προάλλες διάβασα με ενδιαφέρον και έκπληξη μια είδηση σε ελληνικό ειδησεογραφικό ιστότοπο. Το άρθρο διεπνέετο από μια εμφανή ανησυχία και συγκεκαλυμμένη διαπίστωση ότι ίσως η αρχή του τέλους για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχει ήδη φτάσει.
Συγκεκριμένα, δικαστήριο στο Λος Άντζελες έκρινε ότι ορισμένες πλατφόρμες σχεδιάστηκαν με τρόπο που να καθίστανται ιδιαίτερα εθιστικές για τους χρήστες, ιδιαίτερα τους ανηλίκους, ενώ οι ιδιοκτήτες αυτών των πλατφορμών, αμέλησαν να εγκαταστήσουν επαρκή εργαλεία προστασίας για τα παιδιά και λοιπούς χρήστες. Ως αποτέλεσμα, οι τεχνολογικοί κολοσσοί καλούνται πλέον να καταβάλουν τεράστια ποσά αποζημιώσεων σε χρήστες που εμφάνισαν προβλήματα όπως διαστρεβλωμένη εικόνα σώματος, κατάθλιψη και αυτοκτονικές τάσεις.
Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 η συμμετοχή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούσε τη δημοφιλέστερη διαδικτυακή δραστηριότητα των νέων, σε παρόμοιο βαθμό μόνο με τις τηλεφωνικές κλήσεις και οπτικοκλήσεις (βιντεοκλήσεις) .
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εικόνα για την Κύπρο, όπου το ποσοστό των νέων (16–29 ετών) που χρησιμοποιούν μέσα κοινωνικής δικτύωσης φτάνει το 98%, ήτοι σοβεί καθολική χρήση τούτων των μέσων. Το ίδιο υψηλό ποσοστό καταγράφεται και στην Ελλάδα (98%), ενώ η Τσεχία εμφανίζει το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη με 99%.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην έκθεσή του «Protection of minors online» (2025), επισημαίνει ότι το 97% των νέων χρησιμοποιεί το διαδίκτυο καθημερινά, για ατελείωτες ώρες — ένα στοιχείο που προκαλεί έντονο προβληματισμό.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, παρατηρούμε ότι χώρες με χαμηλότερα ποσοστά χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από ότι η Κύπρος, έχουν ήδη προχωρήσει σε πρωτοβουλίες περιορισμού της πρόσβασης των ανηλίκων στα ηλεκτρονικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή/και, ορθότερα, στη θέσπιση προληπτικών μέτρων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Δανία, όπου υπάρχει συμφωνία για ψήφιση νομοσχεδίου το οποίο θα περιορίζει την πρόσβαση παιδιών κάτω των 15 ετών στις ηλεκτρονικές αυτές πλατφόρμες . Παράλληλα, σχετικές νομοθετικές ή πολιτικές πρωτοβουλίες βρίσκονται σε εξέλιξη και σε άλλες χώρες, όπως η Γαλλία, η Ιταλία και η Ισπανία.
Ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι ούτε απλό ούτε μονοδιάστατο.
Τα ηλεκτρονικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να λειτουργήσουν ως σημαντικά εργαλεία μάθησης, εκμάθησης και ανάπτυξης, ιδίως σε ό,τι αφορά τις ψηφιακές δεξιότητες, με τις οποίες πρέπει να είναι εφοδιασμένοι οι νέοι για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της σύγχρονης αγοράς εργασίας. Παράλληλα, προσφέρουν ευκαιρίες κοινωνικοποίησης και αποτελούν έναν σημαντικό χώρο έκφρασης.
Από την άλλη πλευρά, οι κίνδυνοι είναι εξίσου σημαντικοί: εθισμός, διαδικτυακός εκφοβισμός, επαφή με αγνώστους, έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο, καθώς και ψυχική κόπωση και συμπτώματα κατάθλιψης.
Σε αυτό το πλαίσιο, αξίζει να αναφερθεί και η συγκλονιστική ιστορία της Νικόλ από την Ιρλανδία. Η Nicole «Coco» Fox Fenlon υπέφερε για χρόνια από διαδικτυακό και καθημερινό εκφοβισμό και, δυστυχώς, το 2018 έβαλε τέλος στη ζωή της σε ηλικία μόλις 21 ετών. Μετά τον θάνατό της, η μητέρα της, Jackie Fox, ξεκίνησε εκστρατεία για την αλλαγή της νομοθεσίας, οδηγώντας στη θέσπιση του λεγόμενου «Coco’s Law», που στοχεύει στην αντιμετώπιση του διαδικτυακού εκφοβισμού και της μη συναινετικής κοινοποίησης προσωπικού υλικού. Η υπόθεση αυτή αποτέλεσε λάβαρο για την επιβαλλόμενη ανάγκη για λήψη ισχυρότερων μέτρων προστασίας και συνεχίζει να επηρεάζει τις ζυμώσεις και συζητήσεις αίτινες λαμβάνουν χώρα πανευρωπαϊκά.
Στην Κύπρο, το ζήτημα παραμένει στο στάδιο δημόσιας συζήτησης αλλά και με συγκεκριμένες προτάσεις σε επίπεδο Βουλής, με έμφαση στην εναρμόνιση με την ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Ωστόσο, τίθεται ευλόγως το ερώτημα: μήπως, λαμβάνοντας υπόψη τα εξαιρετικά υψηλά ποσοστά χρήσης —που αγγίζουν σχεδόν το σύνολο των νέων— αποτελεί αναγκαιότητα όπως αμελλητί ληφθούν πιο άμεσα και ουσιαστικά μέτρα, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ανήλικους χρήστες;
Μια άλλη παράμετρος που χρήζει αξιολόγησης και πιθανολόγησης έγκειται στο κατά πόσο τα όποια απαγορευτικά και/ή περιοριστικά μέτρα μπορούν πράγματι να αποδώσουν ή αν, αντίθετα, ενδέχεται να επιδεινώσουν την υφιστάμενη κατάσταση.
Το μόνο βέβαιο είναι πως η δράση είναι απαραίτητη.
