Στην Κύπρο, το FIR Λευκωσίας διαχειρίζεται έναν από τους πιο νευραλγικούς εναέριους διαδρόμους της Ανατολικής Μεσογείου, σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής έντασης και συνεχώς αυξανόμενης αεροπορικής κίνησης. Όπως εξηγεί στο ThemaOnline ο Χάρης Αντωνιάδης, Προϊστάμενος του Τομέα Ελέγχου Εναέριας Κυκλοφορίας, το κυπριακό σύστημα βασίζεται σε ένα πολυεπίπεδο μοντέλο ανθρώπων, υποδομών και διαδικασιών, σχεδιασμένο ώστε η «λέξη αποτυχία να μην υπάρχει στο λεξιλόγιο».
ΣΧΕΤΙΚΟ ΑΡΘΡΟ: Με συστήματα περασμένων δεκαετιών η εναέρια κυκλοφορία στην Ελλάδα: Καταπέλτης το πόρισμα για το μπλακ άουτ στο FIR
Τρεις μονάδες, ένας ουρανός
Ο έλεγχος του FIR Λευκωσίας ασκείται από τρεις βασικές μονάδες: το Κέντρο Ελέγχου Εναέριας Κυκλοφορίας στην Κοκκινοτριμιθιά, που επιβλέπει ολόκληρο το FIR, και τους Πύργους Ελέγχου Λάρνακας και Πάφου, που διαχειρίζονται τον εναέριο χώρο γύρω από τα αεροδρόμια.
Κάθε πτήση που απογειώνεται ή προσγειώνεται περνά διαδοχικά από τον Πύργο στο Κέντρο και στη συνέχεια στο επόμενο FIR, ενώ τα αεροσκάφη που απλώς υπερίπτανται της Κύπρου επικοινωνούν απευθείας με το Κέντρο Ελέγχου.
Ραντάρ, διαδικασίες και… φωνή
Παρότι το ραντάρ είναι το πιο αναγνωρίσιμο στοιχείο του ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, δεν είναι το μόνο – ούτε καν το πιο κρίσιμο.
Στη Λευκωσία ο έλεγχος γίνεται αποκλειστικά με ραντάρ, ενώ Λάρνακα και Πάφος λειτουργούν υβριδικά, συνδυάζοντας εικόνα ραντάρ και διαδικαστικό έλεγχο.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο κ. Αντωνιάδης, το πιο κρίσιμο σύστημα είναι οι επικοινωνίες. «Ένας Ελεγκτής μπορεί να κάνει έλεγχο χωρίς εικόνα ραντάρ, αλλά όχι χωρίς φωνή. Χωρίς επικοινωνία, δεν μπορείς να παρέχεις ασφαλείς υπηρεσίες».
Το σύστημα επικοινωνιών – τηλεφωνία και ασύρματοι με πολλαπλές γραμμές σε όλη την Κύπρο – είναι ακριβώς το σημείο που «πρόδωσε» πρόσφατα το FIR Ελλάδας, αναδεικνύοντας πόσο κρίσιμη είναι η αξιοπιστία του.
Ρεκόρ πτήσεων και αυξημένη πίεση
Το 2025 το FIR Λευκωσίας διαχειρίστηκε περίπου 439.000 πτήσεις, τον υψηλότερο αριθμό στην ιστορία του. Η αύξηση δεν αφορά μόνο τα κυπριακά αεροδρόμια, αλλά και τις διερχόμενες πτήσεις, οι οποίες επηρεάζονται έντονα από γεωπολιτικές εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή.
«Ακόμη και μια αύξηση 5% στην εναέρια κυκλοφορία θεωρείται τεράστια στο Air Traffic Control», σημειώνει ο Προϊστάμενος του Τομέα, τονίζοντας ότι το σύστημα της Λευκωσίας έχει σχεδιαστεί για να «σηκώνει» σημαντικά μεγαλύτερα φορτία από τα σημερινά.
Συνεχής συντήρηση και αναβαθμίσεις έως το 2030
Η συντήρηση και αναβάθμιση των συστημάτων γίνεται σε συνεργασία με τη Cyta, τον μοναδικό πιστοποιημένο πάροχο τεχνικών υπηρεσιών αεροναυτιλίας. Οι εργασίες δεν είναι περιστασιακές αλλά συνεχείς, βάσει αυστηρών προγραμμάτων και ρυθμιστικών απαιτήσεων.
Υπάρχει ήδη σχεδιασμός αναβαθμίσεων έως το 2030, που καλύπτει ραντάρ, συστήματα διαχείρισης πτήσεων, κυβερνοασφάλεια και υποδομές επικοινωνιών. «Δεν αφήνουμε συστήματα να γεράσουν. Τα αντικαθιστούμε προληπτικά πριν κλείσει ο κύκλος ζωής τους», υπογραμμίζει.
Πολλαπλά backups και δεύτερο Κέντρο Ελέγχου
Η Κύπρος συγκαταλέγεται στις ελάχιστες χώρες στην Ευρώπη που διαθέτουν ολόκληρο εφεδρικό Κέντρο Ελέγχου, ικανό να αναλάβει πλήρως το έργο της Κοκκινοτριμιθιάς.
Τα κρίσιμα υποσυστήματα διαθέτουν διπλά, τριπλά ή και τετραπλά επίπεδα εφεδρείας, ώστε να απαιτηθεί ταυτόχρονη αποτυχία πολλών «στρωμάτων» για να επηρεαστεί η παρεχόμενη υπηρεσία.
Διαχείριση αιχμών και κρίσεων
Σε περιόδους αυξημένης κίνησης ή περιφερειακών εντάσεων, το FIR Λευκωσίας προσαρμόζεται δυναμικά: ανοίγουν περισσότεροι τομείς ελέγχου, ενισχύεται το προσωπικό και, αν χρειαστεί, εφαρμόζονται καθυστερήσεις πτήσεων σε συνεργασία με το Eurocontrol, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν θα ξεπεραστούν τα ασφαλή όρια.
Παράλληλα, όλα τα κέντρα και οι πύργοι διαθέτουν εγχειρίδια και εκπαιδευμένα πληρώματα για την αντιμετώπιση εκτάκτων περιστατικών – ένα κομμάτι που αποτελεί βασικό πυλώνα της εκπαίδευσης των Ελεγκτών.
Σε έναν ουρανό που γίνεται ολοένα πιο «φορτωμένος» και απρόβλεπτος, το FIR Λευκωσίας επενδύει συστηματικά σε ανθρώπους, τεχνολογία και διαδικασίες. Όπως λέει χαρακτηριστικά ο Χάρης Αντωνιάδης: «Δεν μπορούμε να ελέγξουμε αν θα χαλάσει κάτι. Μπορούμε όμως να ελέγξουμε το process – και αυτό κάνουμε καθημερινά».
Και αυτό, όπως δείχνουν τα στοιχεία, είναι ίσως το πιο ισχυρό αντίδοτο στα προβλήματα που πρόσφατα άφησαν χιλιάδες ταξιδιώτες καθηλωμένους στα αεροδρόμια της περιοχής.
